Gündelik yaşamın stresi içinde çevremizdeki insanlarla küçük ya da büyük pek çok tartışmaya girebiliriz. Bu tartışmaları doğru yönetememek, ne yazık ki sonucun çok daha olumsuz yönde gelişmesine zemin hazırlıyor. Bazen çok ufak detaylar, örneğin bir küçük mimik, vücut dilimize yansıyan doğru bir hareket ya da sadece bir sözcük bile tartışmanın seyrini değiştirmektedir. Bu sözcüklerden bir tanesi olan “ben” sözcüğü, “sen” kelimesinin yerine kullanıldığı zaman tartışmanın tüm atmosferini değiştirebiliyor. Çünkü tartışmanın gerginliği içinde sıklıkla kullanılan “sen” ifadesi, aslında bir bakıma suçlayıcı bir duygu uyandırır.

Karşımızdaki insana parmak sallayıp sürekli “sen” kelimesi ile başlayan cümleler kurmaya kalkarsak, bu ne yazık ki tek taraflı bir tartışmaya dönüşür. Oysa problemlerin çözümü noktasında bu tip sözcüklerin hiçbir barışçıl katkısı yok. Hatta daha da aksi, tartışmanın büyümesini ve alevlenmesini sağlıyor diyebiliriz. Tartışmalarda daha çok “ben” sözcüğünü tercih etmek, karşınızdaki kişiyi savunma modundan çıkartır. Söylemek istediğiniz düşüncelerin içeriğine hiçbir şekilde zarar vermeden, aynı anlamı farklı sözcüklerle oluşturabilirsiniz.

Ben, Her Zaman Bencil Bir İfade Değildir
Yani yerine ben kelimesini kullanarak da bir kişiyi eleştirmek mümkün olabilmektedir. Tabi bu noktada “ben” ifadesini egoist, bencil bir ifade olarak algılamamak gerekiyor. Burada böyle bir motivasyon söz konusu olamaz. Tartışmalarda sen dilini kullanan kişiler her şeyden önce suçlayıcıdır. Davranışa odaklanmak yerine doğrudan kişilere yönelir. Karşınızdaki kişi yeterince anlaşılamadığını düşünmeye başlar. Bu, aynı zamanda konuşmanın devamını engelleyici bir niteliğe sahiptir.

Oysa ben odaklı bir tartışmada karşı taraf kendisini savunma modunda hissetmez. Bu nedenle de herhangi bir suçluluk hissinde olmaz. İletişimin çok daha sağlıklı olduğu bu süreçte, anlaşmazlıklar, diyaloglarda herhangi bir tıkanıklık yaratmaz. Taraflar birbirine çok daha kolay bir şekilde yakınlaşır. Ben ifadesini daha sık kullanan kişi, kendisiyle barışıktır. Bu aslında özeleştiri mekanizmasının da gelişmiş olduğunu gösterir. Dolaylı yoldan kendi hatalarına ilişkin bir özür içerir. Bu nazik tavır, karşı tarafa da bir ayna gibi yansıyacaktır. Günümüzdeki tartışmaların çok önemli bir bölümü, insanların sinirlerini kontrol edemeyip gerginliği yükseltecek ifadeler kullanmalarından kaynaklanıyor. Oysa doğru ve akıllıca seçilmiş olan sözcükler, tartışmaya nefes aldırır.

Suçlayıcı İfadeleri Bir Kenarı Bırakın
Bu konuda birkaç örnek vermeye çalışalım. Mesela bir dostunuzla tartışma halindesiniz. Bu kişiye tartışmanın orta yerinde “ Senden dolayı özel olarak işyerinden izin aldım, şimdi ise beni ekiyorsun, ne kadar düşüncesiz biri insansın” gibi suçlayıcı ve öfkeli bir cümle kurmak bu noktada doğru olmayacaktır. Bunun yerine “Görüşeceğimiz için işyerinden izin istedim. Eğer görüşemezsek işlerimi boş yere aksatmış olacağım.

Bu durumda işyerine karşı mahcup olacağım” gibi görece daha yumuşak, daha ben odaklı bir cümle daha makul olacaktır. Bu örnekleri aşk ve iş hayatından da çoğaltmak mümkün. Nihayetinde mantık olarak aynı kalıbı kullanmanız yeterli. Örneğin işyerinde bir çalışanınıza şu şekilde emir verirseniz,bu genelde daha olumsuz şekilde tepecektir: “Mehmet, sana akşama kadar süre, bu işleri bitireceksin!” Böyle bir emir cümlesi yerine şu tarz bir cümle çok daha şık duracaktır: “Mehmet, akşama kadar epey süremiz var, eğer siparişleri zamanında yetiştirebilirsek, müşterilere karşı mahcup olmayacağım”

Küçük ve Sihirli Bir Dokunuş Görüldüğü üzere cümleler üzerinde çok küçük dokunuşlarla bile gerginliği ortadan kaldırabiliyor. İkili ilişkilerde bilhassa mikro tartışmaların çok sık yaşandığını atlamayalım. Çiftlerin bu konuda her anlamda çok daha özenli ve dikkatli olmaları, “ben” kelimesini “sen” kelimesinin yerine koymayı alışkanlık haline getirmeleri gerekiyor. Bunun olumlu sonuçları, kısa vadede mutlaka görülecektir. Tartışma kültürünü besleyen, tartışmadaki harareti düşüren daha bunun gibi pek çok detay bulunuyor. Bu konularda bilinçlenmek, belki de toplum olarak en çok ihtiyaç duyduğumuz şey olan tartışma kültürünü bize aşılayacaktır.