Zamir Nedir? Zamirler (Adıllar), Zamir Çeşitleri

Zamir Nedir? Zamirler (Adıllar), Zamir Çeşitleri
İsim olmadığı halde cümlede ismin yerini tutan, kişileri ya da herhangi bir varlığı işaret yoluyla, soru yoluyla ve belli belirsiz bir şekilde karşılayan sözcüklere zamir denir. Zamirler tek başlarına kullandıklarında herhangi bir ismi karşılamazlar. Zamirlerin anlam kazanması için bir ismin anlamını karşılamaları gerekmektedir.

Zamirler yani adıllar yardımıyla dilde büyük bir tasarruf yapılmış olunur. Çünkü insan ya da varlıkların isimlerini cümlelerde tekrarlamak hem cümleyi uzatacaktı hem de cümleyi daha karışık hale getirecekti. Bu nedenle varlıklar “Ben, sen, bu, şu, o” şeklinde kısa yoldan zamirler sayesinde cümle içinde kullanılabilmektedir.

Zamir Çeşitleri
Şahıs (Kişi) Zamirleri
İşaret Zamiri
Belgisiz Zamir
Soru Zamiri
Dönüşlülük Zamiri
İlgi Zamiri
Zamirlerle ilgili bilmemiz gereken iki özellik şudur:

1. Zamirler ismin yerini tutar ve isim yerine kullanılırlar.

2. Zamirler isim çekim eklerini alabilirler.

Bu iki özelliği aklımızdan çıkarmamalıyız.

Örnek
Ahmet’in yarın İzmir’de olması gerekiyor.
Onun yarın burada olması gerekiyor.

İlk örnekte isimlerle kurulan cümlenin alttaki örneğinde ise “Ahmet ve İzmir” yerine zamirin kullanıldığını görebiliriz.

Zamirler genel olarak 6 başlıkta incelenir. Zamir çeşitleri şu şekildedir:


1. Şahıs (Kişi) Zamirleri
Şahıs yani kişi isimlerinin yerine kullanılan zamir çeşididir. Bu türdeki zamirler bir insan isminin yerine kullanılır. Şahıs zamirleri şunlardır: Ben, sen, o, biz, siz, onlar.
Örnekler
Benim bilgisayarım.
Sizler yarınların umudusunuz.

Onları geçen yaz bodrumda gördüm.

Seni aramaya çıktığımızda Ayşe’de yanımızdaydı.

Yukarıda kırmızı ile gösterilmiş sözcükler kişi zamiri görevinde kullanılmıştır.

* Ben ve sen zamirleri ismin yönelme hal ekini (-e) aldığında “Bana ve sana” şeklinde kullanılır.

* Şahıs zamirleri tamlayan görevinde bulunarak isim tamlaması kurabilir.

Benim arabam.

Onların sevgisi.


2. İşaret Zamiri
İsimlerin yerini işaret yoluyla karşılayan zamir çeşididir. İşaret zamiri olarak kullanılan başlıca sözcükler şunlardır: bu, şu, o, bunlar, şunlar, diğeri, öteki, beriki.

İşaret zamiri olan “bu, şu, o” sözcüklerinin Türkçedeki kullanımı ve anlamı şu şekildedir.

Yakında bulunan bir varlığa “bu”, biraz daha uzakta olan varlığa “şu”, uzakta bulunan bir varlığa da “o” zamiriyle işaret edilir.

Örnekler
Buralarda kiralık ev bulmak oldukça zor.
Bu dolap burada kalacak, diğeri aşağıya inecek.

Şunları gözümün önünden kaldırın!

Kişi zamiri olan “o” ile işaret zamiri olan “o” birbiriyle karıştırılmamalı.

O, dün akşam tüm ödevleri bitirdi.

O, bizim köyümüzün çeşmesidir.

İlk cümlede bir kişi kastedildiği için “o” sözcüğü şahıs zamiridir. İkinci cümledeki “o” ise çeşmenin yerini tutmaktadır. Bu nedenle işaret zamiridir.


3. Belgisiz Zamir
İsmi belli belirsiz, kesin olmayacak bir şekilde karşılayan zamirlerdir. Belgisiz zamirlerinin başlıcaları şunlardır: biri, birkaçı, hepsi, pek çoğu, pek azı, herkes, bazısı, bazıları, tümü, tamamı, bütünü, bir kısmı, kimi, herbiri, başkası, kimisi, kimse, hiçbiri…

Örnekler
Hiçbiri daha önce parkuru tamamlayamadı.
Birkaçı bahçede top oynuyordu.

Tümünü satsak da bu evi almaya yetmiyor.

Bazıları bu dünyaya şanslı olarak gelir.


4. Soru Zamiri
Adları soru yoluyla karşılayan zamirlerdir. Asıl soru zamirleri “kim” ve “ne” sözcükleridir. Diğer soru zamirleri bu sözcüklerden türetilmiştir. Başlıca soru zamirleri şunlardır: ne, neyi, neye, neyde, neyden, nereye, nereden, kim, kime, kimde, kimden, hangi, hangimiz, hangileri, kaçı, kaça, kaçımız…

Soru Zamiri Örnekleri
Hangimiz sevmedik?
Bu yaz hangisine gideceksiniz?

Kaçı sınıfı geçti?

Yurt dışından bize ne getirdin?

Seni kimler aldı?


5. Dönüşlülük Zamiri
Yüklemdeki işin özne tarafından yapıldığını bildiren ve kişi zamirleriyle kullanıldığında pekiştirme yapan zamir çeşididir. Bu zamir çeşidinin “dönüşlülük” olarak adlandırılmasının sebebi ise; yapılan işin yapan şahsa dönüyor olmasıdır.

Dönüşlülük zamiri “kendi” sözcüğüdür. Dönüşlülük zamiri olan kendi sözcüğüne iyelik ekleri getirilebilir.

Dönüşlülük Zamiri Örnekleri
Tek taşımı kendim aldım.
Sınıfı ben kendim çalışarak geçtim. (Bu cümlede pekiştirme yapmıştır.)

Kendisini büyük görme hastalığına yakalanmıştı.

* Kendi zamiri “kendiliğinden” şeklinde kullanıldığında zarf olur.

Çiçek kendiliğinden büyümüş.


6. İlgi Zamiri
Türkçede “-ki” eki ilgi zamiri görevinde kullanılır. İlgi zamiri her zaman kelimeye bitişik olarak yazılır. Herhangi bir ismin yerini tutar.

Örnekler
Ali’nin evi okula yakın, benimki uzaktı.
Bizimki bugün yine sinirliydi.