Doğaya Yönelim Safsatası

“Doğallık Safsatası” (Naturalistic Fallacy), kendi içerisinde birkaç bölüme ayrılır. Bu yazıda örneklerine sıkça rastladığımız bir doğallık safsatası şeklini inceleyeceğiz: ‘Doğaya Yönelim Safsatası‘ (Appeal to Nature Fallacy) .

Bu safsata, doğal olan şeylerin iyi/zararsız/yararlı ya da doğal olmayan şeylerin kötü/zararlı olduğuna dair bazı çıkarımlarda bulunmaktır (1). Örneğin;

• Portakalı kabuğuyla yemek gerekir, çünkü hayvanlar portakal suyu içmez.

• Hetero****üellik doğaldır, dolayısıyla eşcinsellik kötüdür.

• Et yemek insan için doğaldır, demek ki vejeteryanlık kötüdür.

• Bitkisel kaynaklı (ek) gıdalar/ilaçlar/kürler doğaldır, demek ki faydalıdır (ya da zararsızdır).

• Zeytinyağı doğaldır, bu yüzden zararsızdır.

• Hayvanlar başka hayvanların sütünü içmezler, demek ki süt içmek iyi değildir.

• Normal doğum doğaldır, o yüzden sezaryen kötüdür.

• Doğa, kaynaklar üzerine çetin bir mücadele içermektedir. Kapitalizm de doğadaki şartların bir yansımasıdır. Dolayısıyla kapitalizm insan doğasıyla uyumlu olan sistemdir.

Liste bu şekilde uzar gider. Gün içerisinde bu mantık hatasını o kadar sık yapıyoruz ki, yukarıdaki cümleleri alt alta koyduğumuzda ne kadar anlamsız mantık kurguları yarattığına şaşırıyoruz.

Doğaya yönelim safsatasının en yaygın kullanımı çeşitli reklamlarda ve mağaza raflarında karşımıza çıkar. Birçok üretici, ürünlerini pazarlamak amacıyla ‘doğal‘ ve ‘organik‘ etiketleri kullanarak bu ürünlerin yararlı/zararsız olduğunu ima eder (2). Hatta insanların aralarında konuşurken “Tamamen doğal/bitkisel, hiç bir zararı yok” dediklerine sıklıkla şahit olmuşuzdur. Öte yandan kimse acıbadem, kiraz ya da şeftali gibi meyvelerin çekirdeklerinde bulunan zehirli siyanür bileşiklerinin, hamilelerde düşük yapan adaçayının, zehirli mantarların veya yılan zehrinin de ‘doğal‘ olduğunu düşünmez.

“(Doğal demek) doğada olan ya da kendi kendine oluşan demektir. Örneğin deprem, tayfun veya zehirli mantarlar… Ölüm, doğaldır, diabet hastası birisinin insülin eksikliğinden ölmesi de doğaldır. Ama bu kişinin kendisine doğal ya da sentetik insülin enjekte etmesi doğal değildir. Çünkü enjekte etmek doğal değildir.

Verandanızın üzerini kapattığınız tahtanın çürümesi, onu korumak için yapay olan hiçbir şey kullanmadığınız düşünülürse doğaldır.

Çürüyen çöpün kokması da doğaldır. (…) Çıplaklık bütün hayvanlar için olduğu gibi insanlar için de doğaldır. Kıyafet giymek ise yapaydır. Tıpkı dişinize dolgu yaptırmak, makyaj yapmak, mücevher takmak, traş olmak gibi…” (3)

Bu kışkırtıcı alıntı, doğaya yönelim safsatasıyla ilgili sorunlardan birisinin, doğal olanın ne olduğu konusunda yaşandığının güzel bir tanımlaması. “Doğal” kelimesi birçok dilde pozitif bir algı yaratmaktadır.

Doğaya yönelim safsatasının ikna ediciliği de bu algıya dayanır.

Buna ek olarak, çeşitli sosyal, kültürel ve ahlaki fenomenleri haklı çıkarmak/yargılamak amacıyla da doğaya yönelim safsatasının kullanıldığı dikkat çekicidir. Örneğin geçtiğimiz aylarda Hindistan hükümeti, Anayasa Mahkemesinin ayrımcılık nedeniyle iptal ettiği bir yasayı ‘eşcinselliğin doğal olmadığı’ gerekçesiyle savunmuştu (4). Oysa hayvanlar arasında eşcinsellik sanılandan daha yaygındır (5).

Benzer şekilde son zamanlarda tartışılan “Doğal Doğum – Sezaryen” konusunda da doğal kelimesi normal doğumu iyi göstermek, tıbbi bir yöntem olan sezaryeni kötülemek için kullanılmaktadır (6). Tartışma tamamen tıbbi ölçütlerde yapılması gerekirken ‘doğaya yönelim safsatası‘ kullanılarak konu politize edilmektedir.

Doğal olduğu iddiasıyla övülen ya da doğada olmadığı iddiasıyla kötülenen bir fenomenle karşılaştığımızda bu konuyu eleştirel olarak analiz etmekte fayda var.

Kaynaklar:
1. Wikipedia – Appeal to Nature
2. Secular Ethics – Fallacy: Appeal to Nature
3. Skeptic Dictionary – Natural
4. http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler...iagaysex.shtml
5. Wikipedia – Homosexual Behavior in Animals
6. http://www.ntvmsnbc.com/id/25353061/
* Resmin orijinali sci-ence.org sitesinin “The Red Flags of Quackery 2.0” serisinden alındı, Türkçe hali daha önce nalincikeseri blogunda yayınlanmıştı.