Trafik Işıklarının Süresi Neye Göre Belirleniyor?

Trafik Işıklarının Süresi Neye Göre Belirleniyor? İşin Arkasında Bayağı Matematik Varmış!

Bazı kavşaklarda yeşil ışık daha uzun yanarken bazılarında hemen kırmızıya dönüyor. Bu sürenin tamamen rastgele belirlendiğini düşünüyorsanız yanılıyorsunuz!

Trafiğin yoğunluğuna veya yolun ne kadar aktif olup olmadığına göre belirlendiğini de düşünebilirsiniz. Biz de o kadar basit düşünmüştük.

Ama işin arkasından bilimsel analizler, veriler ve özel algoritmalar çıktı.

Trafik ışıkları neye göre ayarlanıyor?



Trafik ışıklarının süresi belirlenirken birçok faktör göz önünde bulunduruluyor.

*Araç yoğunluğu ve trafik hacmi
*Yaya trafiği
*Kavşak geometrisi ve yolların genişliği
*Günün saatine göre değişen trafik akışı
*Kazaların ve tıkanıklıkların önlenmesi
*Trafik ışıkları arasında senkronizasyon sağlanması

Özellikle büyük şehirlerde trafik ışıkları, sabit zamanlı çalışmak yerine akıllı sistemlerle dinamik olarak yönetiliyor. Peki, bu süreç nasıl işliyor?

Trafik ölçümleri nasıl yapılıyor?

Biraz daha detaylandıralım, arkasından da formülü gelecek. Modern trafik yönetiminde ışıkların süresi belirlenmeden önce bölgedeki trafik akışı detaylı şekilde analiz ediliyor.

Yollara yerleştirilen manyetik dedektörler, geçen araçları sayarak trafik yoğunluğunu ölçüyor. Özellikle kavşaklara yakın yerlerde bu sensörlerden gelen verilere göre yeşil ışık süresi dinamik olarak artırılabiliyor veya azaltılabiliyor.

Ayrıca gelişmiş trafik yönetim merkezleri de kavşaklara yerleştirilen kameralarla araç yoğunluğunu anlık takip ediyor ve yapay zekâ destekli sistemler sayesinde trafik akışına uygun şekilde ışık süreleri değiştirilebiliyor.

Bunun yanı sıra Google Maps ve Yandex Navigasyon gibi uygulamalardan alınan anonim veriler, trafiğin hangi saatlerde nerede yoğunlaştığını tespit ediyor. Veriler doğrultusunda da trafik ışıklarının süreleri optimize edilebiliyor.

Yeşil, sarı ve kırmızı ışık süreleri nasıl hesaplanıyor?

Geldik bahsettiğimiz formüle. Trafik ışıklarının ne kadar süreyle yanacağı belirli bir denkleme dayanıyor ve buna da “Webster formülü” deniyor.

Yeşil ışık süresi

C : (1.5L + 5) / (1 - Y)

C, sinyal döngü süresi. (Bir ışığın kırmızıdan yeşile ve tekrar kırmızıya dönmesi için geçen toplam süre)
L, kayıp zaman. (Araçların durup tekrar hareket etmesi sırasında oluşan gecikme)
Y, kavşağa gelen araçların oranı.
Araç yoğunluğuna ve kavşaktaki şerit sayısına göre değişkenlik gösterse de yeşil ışık 60 ila 120 saniye arasında oluyor. Yoğun trafiği olduğu yerlerde daha fazla aracın geçmesi için uzun olabiliyor ve ortalama 90 saniye olarak belirleniyor. Daha az sıkışık alanlarda ise bu süre 3-45 saniye ile sınırlı tutuluyor.

Sarı ışık süresi

Sarı ışığın süresi de sürücülerin güvenli bir şekilde durabilmesi için hesaplanıyor. Genellikle 3 ila 5 saniye arasında değişiyor ve hız sınırına, kavşağın büyüklüğüne bağlı olarak ayarlanıyor.

Eğer sarı ışık süresi çok kısa olursa sürücüler ani fren yapmak zorunda kalabiliyor, çok uzun olursa da trafik akışı düzensiz hâle gelebiliyor.

Kırmızı ışık süresi

Kırmızı ışık süresi ise trafik akışının düzenlenmesi ve yaya geçişleri için yeterli zaman tanınması amacıyla hesaplanıyor. Kavşakta birikme olmaması ve diğer yolların sırasını beklemesi için belirli bir formüle göre ayarlanıyor.

Bu süreçte yürüme mesafesi genellikle 7 saniye olarak belirleniyor. Yoğunluk, şerit sayısı süreyi değiştiriyor ancak ortalaması 7.

Akıllı trafik ışıkları ve yeni nesil sistemler

Günümüzde trafik yönetimi artık sabit zamanlı ışık sistemlerinden akıllı sistemlere doğru evrildi. Akıllı trafik ışıkları sayesinde:

Gerçek zamanlı veri analizine göre ışık süreleri değiştirilebiliyor.
Acil durum araçları (ambulans, itfaiye) yaklaştığında otomatik olarak yeşil ışık verilebiliyor.
Yayaların düğmeye basarak ışık süresini etkileyebildiği sistemler yaygınlaşıyor.
Yapay zekâ ve makine öğrenimi destekli algoritmalar sayesinde trafik akışı daha verimli hâle geliyor.
Özellikle büyük şehirlerde yeşil dalga uygulaması ile de trafik ışıkları birbirine senkronize edilerek, belirli bir hızda seyreden araçların sürekli yeşil ışıkta ilerlemesi sağlanıyor.

Sonuç olarak trafik ışıkları şansa göre değil, bilime göre ayarlanıyor. Bir dahaki sefere kırmızı ışıkta beklerken sabırsızlanırsanız, bunun rastgele olmadığını ve arka planda karmaşık hesaplamalar yapıldığını unutmayın!

Kaynaklar: Ijirem Journal, Apsed, Science Direct, Bee Maps, FHWA, webtekno