Niyâzî-i Mısrî, (d. 9 Mart 1618, Malatya - ö. 16 Mart 1694, Limni), Halvetiye tarikatının Mısriyye kolunun kurucusu olan mutasavvıf ve şair.

Hayatı
Niyâzî-i Mısrî'nin asıl adı Mehmed olup, 9 Mart 1618'de Malatya'nın şimdiki adı Soğanlı olan Aspozi kasabasında dünyaya gelmiştir. Babası, yöresinin önde gelenlerinden Nakşibendiyye tarikatı mensubu Soğancızâde Ali Çelebi'dir. Niyâzî ve Mısrî ise mahlaslarıdır. Mısrî mahlası tahsilini Mısır'da yaptığından dolayıdır. Çeşitli medreselerde eğitim görmüş ve farklı yerlerde tasavvuf bilgisini geliştirmiştir. 1655 yılında Halveti şeyhi Sinan-ı Ümmî'den hilâfet alarak irşada mezun kılınmış[1], memleketin pek çok yerinde vaazlar vererek halkı irşad etmeye çalışmıştır. Şöhreti her yana yayılan Niyazî Mısrî, ordunun maneviyâtını yükseltmek için Sultan IV. Mehmet tarafından Lehistan seferine götürülür. Hakkında ileri sürülen iftiralardan sonra Limni adasına sürülür ve burada on beş yıl çileli bir hayat yaşar. Ölümünden bir yıl kadar önce affedilir ve Bursa’ya döner. Fakat Bursa Kadısı'nın şikayeti üzerine tekrar Limni’ye gönderilir ve burada vefat eder. Sürgün görevinde ona sonradan şeyhlik makamına yükselecek olan Azbi Mustafa Efendi eşlik eder. Osmanlı sultanı tarafından sürgüne gönderildiği Limni adasında 1694 senesinde bir çarşamba günü kuşluk vakti öldü ve aynı adaki türbesine defnedildi. Türkçe ve Arapça manzum ve mensur on ciltten fazla eseri bulunmaktadır. Aruz ölçüsü ile yazdığı şiirlerinde genellikle Nesimî ve Fuzulî’nin, heceyle yazdığı şiirlerinde ise Yunus Emre’nin etkisinde kaldığı görülür. Divanı’nın yanı sıra Risaletü’t-Tevhid, Şerh-i Esma-i Hüsnâ, Sûre-i Yusuf Tefsiri, Şerh-i Nutk-ı Yunus Emre, Risale-i Eşrât-ı Saat, Tahirnâme, Fatihâ Tefsiri, Sûre-i Nûr Tefsiri eserlerinden bazılarıdır.
Arûzla yazdığı şiirlerinde Nesimî’nin etkisinde kalan Niyazî, devrinin Vahdet-i Vücud görüşüne mensup kişilerinden de biridir.

Eserleri
1. Türkçe
Divân
Tuhfetü'l-uşşâk
Süleymaniye Küt. Reşid Ef. 1218 numaradaki mecmua.
Mecmua-i Kelimât-ı Kudsiyye
Risâle fi’t-tasavvuf
Risâle-i Devriyye
Ta‘bîrâtü’l-vâkıât

3. Risaleleri
Risâle‐i Devriyye
Risâle‐i Es’ile ve Ecvibe‐i Mutasavvufâne
Risâle‐i Eşrâtü’s‐Sâat
Tabirnâme
Risâle‐i Haseneyn
Risâle‐i Hızriyye
Risâle‐i Arşiyye
Vahdetnâme
Risâle‐i İade
Risâle‐i Nokta
Akîdetü’l‐Mısrî
Risale fî Devrân‐ı Sofiye
Etvâr‐ı Seb’a

4. Şerhleri
Şerh‐i Esmâ‐i Hüsnâ
Şerh‐i Nutk‐ı Yûnus Emre

5. Mektupları
6. Ait Olduğu Söylenen Diğer Eser ve Risaleler
Lübbü’l‐Lüb ve Sırru’s‐Sır
Cenâb‐ı Hakk’ın her şeyi muhit olduğu hakkında risale
Elğâz‐ı Sofiye
Risale fî işareti’l‐vâkıât fi’l‐fatihati’ş‐şerîfe‐
Rısâle‐i usûl‐i târikat
Usûl‐i târikat ve rumûz‐i hakikat
Eşrefoğlu Rûmî’ye ait beyitlerin şerhi
Bir beyitin şerhi
Tefsir‐i duâ hakkında risale
Ahvâl‐ı tarîkat‐ı Hak
Tuhfetü’I‐Uşşak ve Tuhfetü’l‐Müştâk
El‐levâyih iî suâl‐i Şeyh Mısri
Güneşin mağribden nasıl doğduğu hakkında risale
Risâle‐i îman‐ı taklidi ve tahkiki
Ta’bîr‐i sadâ‐yı nâkûs
Risâle‐i fî tasviri’l‐ecsâm ve’l‐erhâm
Risâle‐i târîhiyye
Cüz‐i la yetecezzâ

7. Yazdığı Tefsirler

Tefsîr‐i sûre‐i Yûsuf
Tefsîr‐i innâ eradna’l‐emânete
Tefsîr‐i lem yekünıllezîne keferû‐
Allâhu nûru’s‐semâvâti ve’l‐ard—
Tefsîr‐i âyet‐i “İz kale rabbüke‐‐‐
Tefsîr‐i âyet‐i innallahe

Arapça Eserleri
Mevâidü’l‐irfân
Devre‐i Arşiyye
Tesbî‐i Kasîde‐i Bür’e (Bürde)
Tefsîr‐i Fâtihatü’l‐Kitâb
Mecâlis

Literatür
Bukağı, Emine Işınsu, 2004
Niyazi-i Mısri Divanı Şerhi, Muhammed Nur'ül Arabi, çev. Mustafa Tatcı ve İbrahim Özay, 2018
Niyâzî-i Mısrî Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri ve Dîvânı (Tenkitli Metin), Kenan Erdoğan, 1998

Dipnotlar
Seyyid Muhammed Nur'ül Arabi, Haz.: Mahmut Sadettin Bilginer (1976). Mısri Niyazi Divanı Şerhi. İstanbul: Esma Yayınları.
















Alıntı