Mey nasıl bir enstrümandır?

Geleneksel çalgılardan olan mey, Türk toplum müziğinde kullanılan nefesli çalgı çeşitlerinden biridir. Ses yapısı olarak diatonik yapılı müzik aleti grubundandır. Orta Asya'dan beri bilinen bu çalgı çeşidi Azerbaycan, Ermenistan, Çin, Hindistan, İran ve daha çok kültürde değişik dillerle anılırken, Türk dilinde ise birkaç değişik isimle kullanılabilmektedir. Bunlar; balaban, düdük ve nerme meydir. Toplum dilinde ise çoban sazı olarak anılır. En eski Anadolu eserlerinde ise meyden kamışlı düdük diye bahsedilir.

Meyler yapı olarak da kendi içerisinde ana, orta ve cura olarak 3'e ayrılır. Mat bir ses yapısına sahip bu çalgıda, notalar fa anahtarı ile yazılır. Takriben 30 cm uzunluğunda olan, gövdesi 8 parmak yerinden ve ağız kısmıda yassı bir kamıştan oluşur. Ağız bölgesindeki bu kamış vesilesiyle ses daha kalın ya da daha ince çıkartılabilir.

Her iki elin parmaklarının da kullanılmış olduğu bu çalgıda, doğru notada ve doğru yerde parmak hafifçe kaldırılıp - indirilme hareketiyle kromatik ses elde edilir. Nefesin ve parmakların beraber senkronize çalışması durumunda olması gerekmektedir. Eğer kromatik ses elde edilmek isteniliyorsa parmak hareketleri yalnız bırakılmamalıdır, ağızda sıkılaştırılıp gevşetilme hareketleri yapılarak çıkarılmak istenen kromatik ses kuvvetlenir. Mey, ses sınırı dar olan bir çalgıdır. Dolaylı olarak tek bir meyle aynı süre içinde, çok değişik tonda ses çıkarmak mümkün değil. Çalmak istenen ezgi için birkaç değişik yapıda mey ya da meyin ağzına takılan boğaz - kıskaç kullanılarak değişik tonda, değişik kalınlıkta sesler çıkartılır. Bu özelliğiyle mey hem eşli aynı zamanda solo çalınan bir müzik aleti olur.


Mey, yakın zamanımızda en fazla Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki yörelerde kullanılmaktadır. Özel olarak Erzurum, Erzincan, Artvin, Muş illeriyle özdeşleşmiş bir çalgıdır. En fazla kayısı ağacından yapılmış olan bu çalgı; gürgen, ceviz gibi sert ağaçlardan da yapılmaktadır. Kamıştan yapılanlarda ise Akdeniz kısmında yetişen kamışlar tercih edilir.

Ses sahası dar olan bu müzik aletinin, ses yapısının da hafif olmasından ötürü geniş topluluklar önünde pek çalınmaz.